Probiotyki kolonizują nasz przewód pokarmowy już w okresie noworodkowym. Początkowo są to głównie pałeczki Escherichia coli, Enterococcus i Clostridium, ale już od 2.-3. dnia życia w przewodzie pokarmowym niemowlęcia karmionego piersią zaczynają dominować szczepy bakterii z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Naukowcy, badając próbki kału, stwierdzili, że w przewodzie pokarmowym niemowląt karmionych piersią jest aż 10 razy więcej bifidobakterii, niż u niemowląt karmionych sztucznie. To zasługa kobiecego pokarmu, który co prawda nie zawiera probiotyków, ale ma w swoim składzie ich „sprzymierzeńców” – prebiotyki, które stymulują rozwój bakterii probiotycznych. To właśnie dzięki temu odkryciu – a przede wszystkim określeniu roli, jaką odgrywają probiotyki – do wielu mieszanek modyfikowanych dla niemowląt, a także kaszek dla dzieci, zaczęto dodawać pro- i prebiotyki. Czasami występują one także w jogurtach i kefirach. Żywność z probiotykami ma specjalne walory zdrowotne i dlatego określa się ją mianem „funkcjonalnej”. Wiele preparatów probiotycznych jest także dostępnych w aptekach. Od probiotyków zawartych w żywności różni je to, że znajduje się w nich określona i standaryzowana ilość ściśle określonego szczepu probiotycznego. Aby określony szczep bakterii można było nazwać probiotykiem, musi on spełniać kilka warunków:

• pochodzić z naturalnej mikroflory jelitowej człowieka
• mieć zdolność przeżycia i metabolizowania w przewodzie pokarmowym
• posiadać zdolność przylegania do nabłonka jelitowego i kolonizacji jelita
• nie wykazywać chorobotwórczego i toksycznego działania ubocznego.

Efekt probiotyczny wykazano jedynie w odniesieniu do kilku szczepów bakterii z rodzaju Bifidibacterium, Lactobacillus, Enterococcus oraz drożdży Saccharomyces boulardii.

Probiotyki usprawniają pracę jelit, ułatwiają przyswajanie witamin (zwłaszcza z grupy B) oraz związków mineralnych (głównie żelaza, fosforu i wapnia). Konkurują też z bakteriami patogennymi na kilka sposobów, m.in. poprzez wytwarzanie kwaśnego środowiska, nieprzyjaznego dla bakterii patogennych; produkcję bakteriocyny, czyli substancji o charakterze antybiotyków; utrudnianie przyczepiania się bakterii patogennych do nabłonka jelitowego. Są wręcz niezbędne w trakcie i po antybiotykoterapii. Leczenie antybiotykami niszczy wszystkie bakterie, również te korzystne dla organizmu. Mechanizm działania probiotyków polega na utrzymywaniu równowagi w składzie mikroflory jelitowej. Dzięki temu zmniejsza się częstotliwość biegunek różnego pochodzenia: poantybiotykowych, spowodowanych zakażeniami rotawirusowymi oraz tzw. biegunki podróżnych. Poprawiają trawienie laktozy, przyczyniają się do zmniejszenia stężenia niepożądanych produktów przemiany materii. Istnieje też zależność pomiędzy spożywaniem probiotyków a zakażeniem Helicobacter pylori, zaparciami, osteoporozą, nowotworami czy regulacją zaburzeń gospodarki lipidowej – jest to obecnie przedmiotem wielu badań.

Liczba publikacji naukowych na temat korzystnego wpływu określonych szczepów bakterii probiotycznych od 2008r. przekroczyła 10 tyś, co obrazuje jak wielkim zainteresowaniem w środowisku naukowym cieszy się ten temat.  Poniżej zostały przytoczone wnioski z badań klinicznych, które potwierdzają pozytywne oddziaływanie przetestowanych bakterii probiotycznych w odniesieniu do określonych  przypadłości lub schorzeń.

 Wpływ bakterii probiotycznych na zdrowie:

1. Biegunki

Z całą pewnością można stwierdzić, że szczepy: LGG Saccharomyces boulardii najlepiej działają w leczeniu biegunek. Szczep LGG potrafi skrócić czas trwania biegunki z 6 do 3 dni^[ii]. Bifidobacterium lactis – efektywnie zapobiegał zarażeniu się rotawirusem a także zmniejszał ryzyko biegunki rotawirusowej, u dzieci poniżej 2 roku życia o 25% ( w porównaniu z grupą kontorlną )^[iii], Skracanie czasu biegunek to charakterystyczna cecha większości probiotyków. Metaanaliza obejmująca 33 badania udowodniła, że bakterie probiotyczne zmniejszają ryzyko biegunki w zależności od  jej przyczyny nawet o 52% ( przy biegunkach poantybiotykowych) ^[iv].

2. Osłona jelit

Antybiotykoterapia to najczęstsza przyczyna wyjałowienia organizmu, które sprzyja rozwojowi rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Probiotyczne mikroorganizmy odbudowują mikroflorę jelitową, wyjałowioną na skutek przyjmowania antybiotyków, zapobiegając tym samym rozwojowi choroby lub skracając jej przebieg.  Dlatego niezmiernie istotne jest przyjmowanie probiotyków w trakcie trwania kuracji antybiotykowej.

Badania kliniczne przeprowadzone wśród pacjentów skarżących się na przewlekłe nieswoiste zapalenie jelit – IBD, którzy przyjmowali mieszankę kilku szczepów Lactobacillus, Bifidobacterium i Streptococcus thermophillus  wykazały pozytywne rezultaty w obrębie wydłużania okresów remisji oraz zapobieganiu stanom zaostrzenia choroby^[v]. 

3. Powstrzymywanie rozwoju Helicobacter pylori

Testy in vitro oraz in vivo wykazały skuteczność szczepów: L.johnsonii , L.acidophilus (La-1, LB) oraz L. Salivarius w hamowaniu rozwoju Helicobacter pylori. ^[vi]

4. Alergie

Badanie w którym, osoby uczulone na pyłki drzewa cedrowego, przyjmowały szczepy bakterii Bifidobacterium longum BB536, wykazało znaczne zmniejszenie objawów towarzyszących alergii takich jak: kichanie, wodnisty katar i uczucie zatkanego nosa^[vii]. W innym badaniu wykazano również, że szczep Lactobacillus paracasei LP-33 ma podobne działanie.^[viii]

5. Odporność

Szczepy bakterii Lactobacillus acidophilus NCFM  samodzielnie a także w połączeniu z Bifidobacterium animals, łagodziły objawy przeziębienia zmniejszając gorączkę, kaszel oraz katar. Badanie przeprowadzone z udziałem dzieci w wieku 3-5 lat, w okresie zimowym potwierdziło te twierdzenia^[ix]. Podobnie ze szczepami LGG i L.Casei DN 114, które podawane oddzielnie, dzieciom uczęszczającym do żłobka lub przedszkola,  przyczyniły się do zmniejszenia podatności na choroby infekcyjne, m.in. zapalenie górnych dróg oddechowych.^[x]  Znaczna część naukowców zauważa, że przy budowaniu naturalnej odporności największą skutecznością odznaczają się preparaty zwierające kilka lub kilkanaście szczepów.

6. Utrata kilogramów

W badaniu przeprowadzonym z udziałem 125 osób z nadwagą, wykazano większą utratę wagi przez kobiety, które przez 12 tygodni oprócz diety niskokalorycznej, wspomagały się suplementacją bakterii probiotycznch z grupy Lactobacillus rhamnosus  CGMCC, 3724  w porównaniu do osób dostających placebo. 

7. Cukrzyca

Szczepy bakterii Bakteriodetes phylum – dają najlepsze rezultaty przy obniżaniu poziomu glukozy we krwi. Są odpowiedzialne za metabolizowanie dwucukrów  i cukrów, oraz produkcję kwasów tłuszczowych, co ma bezpośredni związek na przetwarzanie glukozy i wrażliwość na insulinę.

8. AZS i zamiany skórne

Przegląd 13 badań udowodnił, że przyjmowanie probiotyków przez noworodki wpływa na zmniejszenie  nasilenia objawów AZS ( określane w skali SCORAD). Inne z kolei  badanie   z wykorzystaniem podwójnej ślepej próby wykazało skuteczność Lactobacillus salivarius LS01 i Bifidobaterium breve BR03, w łagodzeniu objawów  atopowego zapalenia skóry u osób dorosłych^[xi].

9. Osłona dróg rodnych i moczowych

W testach dotyczących szczepu L.crispatus CTV-05, wykazano, że kobiety z zakażeniem układu moczowego ZUM, które przyjmowały ten szczep bakterii w postaci globulki dopochwowej,  były odporniejsze na nawrót choroby. Nawrót nastąpił w przypadku 15% kobiet stosujących probiotyk i u 27% osób przyjmujących placebo^[xii].

1. Ciśnienie tętnicze

Przy ośmiotygodniowej  suplementacji kilkoma szczepami : Lactobacillus, Bifidobacterium i Saccaromyces boulardii, udało się obniżyć ciśnienie skurczowe, osób biorących udział w badaniu o 3,56 mmHg i rozkurczowe o 2,38 mmHg^[xiii]. Rozpatrując rezultaty 8 podobnych testów, stwierdzono, że mikroorganizmy probiotyczne mają wpływ na obniżanie ciśnienia tętniczego.

11. Jama ustna

Szczepy Bifidobacterium adolescentis i Streptococcus salivarius K12, zmniejszają ryzyko rozwoju bakterii, prowadzących do próchnicy i chorób dziąseł^[xiv]. Udowodniono również, że szczep S.salivarius K12 zapobiega halitozie czyli nieprzyjemnemu zapachowi z ust. Już po tygodniu przyjmowania tego szczepu, zanotowano zmniejszenie ilości lotnych związków siarki u 85% badanych^[xv].

Wpływ bakterii probiotycznych na urodę:

1.  Trądzik pospolity i różowaty

W jednym z badań przeprowadzonych w koreańskich laboratoriach udowodniono, że regularne spożywanie produktów zawierających Lactobacillus bifidus przez 12 tygodni  wpłynęło na zmniejszenie całkowitej liczby zmian trądzikowych oraz obniżyło produkcję sebum. W podobnym badaniu przeprowadzonym przez włoskich naukowców,  stwierdzano lepszy stan skóry u pacjentów przyjmujących suplementację probiotykami, w porównaniu z osobami jej nieotrzymujących. Według dr Bowe zawarte w kremach lub maściach mikroorganizmy, mogą stanowić swoistą "tarczę" chroniącą przed patogenami.  Ich działanie to opiera się na produkcji substancji działających antybakteryjnie, które zakłócają swobodne przemieszczanie się patogenów. Oprócz tego probiotyki wpływają na zahamowanie odpowiedzi immunologicznej i w efekcie zmniejszenie stanów zapalny w skórze. W ostatnim czasie firmy kosmetyczne i farmaceutyczne zaczęły wprowadzać do swojej oferty kremy, maseczki i produkty oczyszczające zawierające żywe kultury bakterii probiotycznych^[xvi].

2. Głębokie nawilżenie i ujędrnienie skóry

Bakterie ze szczepu Lactobacillus Helvetius wpływają na poprawę nawilżenia oraz poziomu elastyczności skóry. Badania przeprowadzone przez H. Baba, A. Masuyama i T. Takanu,  wykazały że wymienione bakterie probiotczne zapobiegają utarcie wody przez skórę, nadając jej gładkość i jędrność^[xvii].

3. Działanie anty-aging

W kosmetologii doskonale sprawdzają się surowce poddawane działaniu bakterii kwasu mlekowego np. Lactobacillus plantarum, Lactobacillus helveticus czy Lactobaccilus bulgaris.  Dzięki takim zabiegom  uzyskuje się postać lepiej przyswajalną przez skórę. Badania naukowe pokazują, że wprowadzane do receptur kosmetyków surowce fermentowane bakteriami probiotycznymi,  pozwalają uzyskać o wiele więcej korzystnych efektów niż w przypadku  surowców roślinnych niemodyfikowanych, m.in. delikatnie złuszczają zrogowaciały naskórek, co wpływa na wygładzenie i poprawę kolorytu, pobudzają pracę  fibroblastów oraz metabolizm komórkowy, stymulują produkcję kwasu hialuronowego, pobudzają produkcję ceramidów, prowadząc do wzmocnienia bariery ochronnej skóry.^[xviii]

4. Wzmacnianie odporności i ochrona skóry

Probiotyki wykorzystuje się w kosmetykach do mycia, oczyszczania i pielęgnacji skóry z problematycznej np. atopowej, z łuszczycą, trądzikowej. Preparaty kosmetyczne zwierające probiotyki polecane są w profilaktyce pieluszkowego zapalenia skóry, w przypadku ryzyka wystąpienia reakcji alergicznych oraz po inwazyjnych zabiegach kosmetologicznych i medycznych, np. eksfoliacjach. Ich zadaniem jest  ochrona skóry przed patogennymi drobnoustrojami, alergenami i innymi czynnikami, które mogą jej szkodzić. Ich działanie polega na wzmacniają odporności skóry, wspomaganiu regeneracji oraz łagodzeniu podrażnień. Kosmetyki probiotyczne zawierają najczęściej następujące szczepy bakterii: Bacillus subtilis, Bifidobacterium breve, Bifidobacterium longum reuter, Lactobacillus acidophilus, Lactobaccilus bulgaris, Lactobacillus casei, Lactobacillus helveticus, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus plantarum, Lactococcus lactus.^[xix]

5. Pielęgnacja i ochrona okolic intymnych

Stosowanie bakterii probiotycznych m.in. szczepów bakterii L. casei i L. acidophilus, w preparatach do higieny intymnej, przede wszystkim zapobiega podrażnieniom.  Wpływa na odnowę komórkową naskórka oraz pozwala utrzymać fizjologiczne pH sfery intymnej, dzięki czemu zmniejszają ryzyko pojawienia się infekcji o podłożu bakteryjnym i grzybiczym.^[xx]

 Równowaga wewnętrzna, czyli prawidłowa ilość mikroorganizmów bytujących w naszych jelitach, generuje prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu. Zarówno organy wewnętrzne jak i wygląd oraz stan skóry odzwierciedlają, to co dzieje się w naszych jelitach. Należy pamiętać, że na nasze zdrowie i dobre samopoczucie wpływa to, co dostarczamy naszemu organizmowi wraz z pożywieniem. Dlatego warto sięgnąć po probiotyki już teraz, nie czekając aż pojawią się uciążliwe objawy świadczące o dysbiozie.  Tylko od nas zależy jak długo będziemy się cieszyć zdrowiem i pięknym wyglądem. Pamiętajmy, że lepiej zapobiegać niż leczyć. 

[i]  Depta A., 2001, Probiotyki – właściwości, ich rola i znaczenie oraz możliwości stosowania w profilaktyce i leczeniu schorzeń przewodu pokarmowego u prosiąt, Trzoda Chlewna, Vol. 39, nr 7, 98-100

[ii] Pediatr Gastroenterol Nutr 1997 25 516-519

[iii] Lancet 1994 344 (8929)1046-1049

[iv] Lancet Infect Dis 2006 6 374-382

[v] Infect  Dis Rev. 2001 3 83-87

[vi] Digestion 1999 60 203-209; Appl Environ Microbiol 1998 64 4573-4580 Am J Gastroenterol 1998 93 2097-2101

[vii] Clin Exp Allergy 2006 36 1425-1435

[viii] Eur J Clin Nutr 2014 doi 10.1038/ejcn.2014.13

[ix] Pediatrics 2009 124 e 172 –e 179

[x] Clin Nutr 2010 29 312-316 Eur J Clin Nutr 2010 64 669-677

[xi] J Clin Gastroenterol 2012 46 Suppl. S33-S40

[xii] Clin Infect Dis 2011 52 (10)1212-1217

[xiii] Hypertension, 2014 64 897-903

[xiv] J Oral Microbiol 2009, 1:10 3402/jom.V/1i0.1949

[xv] J Appl Microbiol 2006 100(4) 754-764

[xvi] Lek. Michał Adamczyk Klinika Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie www.aad.org

[xvii] Anna Tomczak Probiotyki w służbie zdrowiu i urodzie, cz.2. Działanie na naszą skórę. 16.08.2012 biotechnologia.pl

[xviii] Dr Joanna Klonowska „Kosmetyki pre- i probiotyczne w kosmetologii – innowacyjne wspomaganie skóry” www.artofbeauty.com.pl

[xix] Dr Joanna Klonowska „Kosmetyki pre- i probiotyczne w kosmetologii – innowacyjne wspomaganie skóry” www.artofbeauty.com.pl

[xx] “Gut Microbiota in Health and Disease” Inna Sekirov, Shannon L. Russell, L. Caetano M. Antunes, B. Brett Finlay

 Literatura:

1. Joshua Lederberg, Alexa T. McCray. “Ome Sweet “Omics – A Genealogical Treasury of Words”. „The Scientist”. 15 (7), s. 8, 2 kwietnia 2001 (ang.).
2. Pediatr Gastroenterol Nutr 1997 25 516-519
3. Lancet 1994 344 (8929)1046-1049
4. Lancet Infect Dis 2006 6 374-382
5. Infect Dis Rev. 2001 3 83-87
6. Digestion 1999 60 203-209; Appl Environ Microbiol 1998 64 4573-4580 Am J Gastroenterol 1998 93 2097-2101
7. Clin Exp Allergy 2006 36 1425-1435
8. Eur J Clin Nutr 2014 doi 10.1038/ejcn.2014.13
9. Pediatrics 2009 124 e 172 –e 179
10. Clin Nutr 2010 29 312-316 Eur J Clin Nutr 2010 64 669-677
11. J Clin Gastroenterol 2012 46 Suppl. S33-S40
12. Clin Infect Dis 2011 52 (10)1212-1217
13. Hypertension, 2014 64 897-903
14. J Oral Microbiol 2009, 1:10 3402/jom.V/1i0.1949
15. J Appl Microbiol 2006 100(4) 754-764
16. Depta A., 2001, „Probiotyki – właściwości, ich rola i znaczenie oraz możliwości stosowania w profilaktyce i leczeniu schorzeń przewodu pokarmowego u prosiąt”, Trzoda Chlewna, Vol. 39, nr 7, 98-100
17. Anna Tomczak „Probiotyki w służbie zdrowiu i urodzie”, cz1 i cz.2. „Działanie na naszą skórę” 16.08.2012
18. Medical News Today
19. Probiotyki nowe możliwości w leczeniu trądziku pospolitego i różowatego. Lek. Michał Adamczyk Klinika Dermatologii, Wenerologii i Dermatologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie aad.org
20. Pre- and probiotics for human skin Jean Krutmann'Correspondence information about the author Jean KrutmannEmail the author Jean Krutmann Institut für Umweltmedizinische Forschung (IUF) at the Heinrich-Heine-University, Düsseldorf gGmbH, Auf’m Hennekamp 50, D-4025 Düsseldorf, Germany
21. Kosmetyki pre- i probiotyczne w kosmetologii – innowacyjne wspomaganie skóry, Dr Joanna Klonowska
22. Adiunkt na Wydziale Nauk o Zdrowiu w Wyższej Szkole Inżynierii i Zdrowia w Warszawie
23. Franciszek Świderski i inni „Żywność wygodna i żywność funkcjonalna”, WNT, Warszawa, 2009.
24. Jan Gawędzki, Zdzisław Libudzisz „Mikroorganizmy w żywności i żywieniu”, , Wydawnictwo Akademi Rolniczej, Poznań, 2006.
25. Joanna Kraszewska, Wiesław Wzorek, Eliza Sztando „Wybrane właściwości probiotyczne szczepów Lactobacillus Plantarum i możliwości ich wykorzystania w produkcji bioaktywnych napojów słodowych”, Acta Scientiarum Polonorum nr 4(1) 2005.
26. Elżbieta Karczmarewicz, Ewa Skorupa, Roman Lorenc „Wpływ probiotyków i prebiotyków na gospodarkę wapniowo-fosforanową i metabolizm kostny”, Pediatria Współczesna, Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2002, 4, 1.
27. “Revised Estimates for the Number of Human and Bacteria Cells in the Body”Ron Sender, Shai Fuchs , Ron Milo
28. “The Impact of the Gut Microbiota on Human Health: An Integrative View” Jose C. Clemente, Luke K. Ursell, Laura Wegener Parfrey, Rob Knight
29. “The gut microbiota and inflammatory noncommunicable diseases: associations and potentials for gut microbiota therapies.” West CE, Renz H, Jenmalm MC, Kozyrskyj AL, Allen KJ, Vuillermin P, Prescott SL; in-FLAME Microbiome Interest Group
30. "Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic" Colin Hill, Francisco Guarner, Gregor Reid, Glenn R. Gibson,Daniel J. Merenstein, Bruno Pot, Lorenzo Morelli, Roberto Berni Canani, Harry J. Flint, Seppo Salminen, Philip C. Calder, Mary Ellen Sanders
31. “Prebiotic fiber modulation of the gut microbiota improves risk factors for obesity and the metabolic syndrome.” Parnell JA, Reimer RA.
32. “Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka [Pediatr. Współcz. Gastroenterol. Hepatol. Zywienie Dziecka]” Jerzy Socha, Anna Stolarczyk, Piotr Socha
33. “Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to a combination of Bifidobacterium longum LA 101, Lactobacillus helveticus LA 102, Lactococcus lactis LA 103 and Streptococcus thermophillus LA 104 and reducing intestinal discomfort pursuant to Article 13(5) of Regulation (EC) No 1924/2006” Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies
34. “Gut flora in health and disease.” Guarner F, Malagelada JR.
35. “Comparative anatomy and phylogenetic distribution of the mammalian cecal appendix.” Smith HF, Fisher RE, Everett ML, Thomas AD, Bollinger RR, Parker W.
36. “Role of intestinal bacteria in nutrient metabolism.” Cummings JH, Macfarlane GT.
37. “From microbe to man: the role of microbial short chain fatty acid metabolites in host cell biology.” Natarajan N, Pluznick JL
38. “Gut Microbiota-Derived Short-Chain Fatty Acids, T Cells, and Inflammation” Chang H. Kim, Jeongho Park i Myunghoo Kim
39. “Kwas masłowy w zapaleniach jelit” Tomasz Banasiewicz, Katarzyna Borycka-Kiciak, Adam Kiciak, Anna Kotunia, Piotr Pietrzak, Romuald Zabielski, Piotr Krokowicz
40. “The interplay between the intestinal microbiota and the immune system.” Lei YM, Nair L, Alegre ML
41. “Intestinal barrier: A gentlemen's agreement between microbiota and immunity.” Caricilli AM, Castoldi A, Câmara N