Zgodnie z raportem OECD aż 60% dorosłych Polaków cierpi na nadwagę lub otyłość. Z roku na rok staje się to coraz poważniejszym problemem, ponieważ w parze z nadmiarem kilogramów idą takie schorzenia jak: cukrzyca, insulinooprność, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, choroba wieńcowa, zwyrodnienia  układu kostno-stawowego,  oraz niektóre rodzaje nowotworów. Stanowią one istotne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia życia. 

Nadwadze i otyłości najczęściej  towarzyszy  podwyższony poziom cholesterolu oraz innych parametrów lipidogramu, co dodatkowo zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.  Według danych GUS w 2018 r. w Polsce z powodu chorób układu krążenia odnotowano 437,2 zgony na 100 tysięcy mieszkańców, w tym 112,9 z powodu choroby niedokrwiennej serca.

W ostatnich latach coraz większe zainteresowanie, powiązaniem mikroflory jelitowej ze stanem zdrowia człowieka, zaowocowało szeroką gamą badań nad wpływem bakterii probiotycznych na otyłość, nadwagę oraz obniżanie poziomu cholesterolu we krwi.

Testy przeprowadzone zarówno na zwierzętach, jak i na ludziach wykazały, że osoby (lub osobniki) mające prawidłową masę ciała charakteryzują się innym składem flory jelitowej niż osoby z otyłością czy nadwagą. W eksperymencie tym ludzie otyli mieli więcej bakterii Firmicutes – w porównaniu z ludźmi szczupłymi.

Prawidłowy stan mikroflory bakteryjnej jelit wpływa na mniejsze przyswajanie tłuszczu, co ogranicza nadmiar kalorii w diecie i przyczynia się do redukcji poziomu cholesterolu. Dla lepszego zilustrowania tego faktu przeprowadzono badanie, które polegało na tym, że bakterie jelitowe otyłej myszy przeszczepiono myszy szczupłej. W rezultacie szczupła mysz utyła. Pociąga to za sobą wniosek, iż stan flory bakteryjnej jelit oraz jej jakość może wpływać na regulację masy ciała.

Wykonane do tej pory badania nad związkiem probiotyków i otyłości wykazały, że na utratę wagi największy wpływ mają bakterie z rodziny Lactobacillus gasseri. Innymi bakteriami pomagającymi zredukować tkankę tłuszczową trzewną są Lactobacillus fermentum oraz Lactobacillus amylovorus.

Przeprowadzone testy wykazały, że u osób jedzących produkty zawierające w/w bakterie  o 3-4 % wzrosło spalenie komórek tłuszczowych w ciele, w ciągu 6 tygodni eksperymentu.

Inne badanie zrealizowane z udziałem 125 osób z nadwagą dowiodło, że probiotyki zawierające bakterię Lactobacillus rhamnosus przyspieszają utratę wagi. W przeciągu 3 miesięcy otyłe kobiety przyjmujące probiotyki straciły o 50 proc. więcej masy ciała niż kobiety, którym podawano placebo.

Dlatego naukowcy pokusili się o wskazanie kilku właściwości probiotyków, które pozytywnie wpływają na sylwetkę:

• Bakterie probiotyczne ograniczają wchłanianie komórek tłuszczowych, zwiększając jednocześnie ilość tłuszczu wydalanego z kałem.
• zwiększają poczucie sytości, zmniejszając jednocześnie łaknienie. Dzieje się to za sprawą tzw. hormonu jelitowego GLP–1, który reguluje poziom cukru we krwi po posiłku.
• zmniejszają ilość wchłanianych przez organizm kalorii w trakcie procesu trawienia.
• dobroczynnie wpływają na perystaltykę jelit, sprzyjając regularnym wypróżnianiom.

Oprócz wpływu na redukcję masy ciała, przeprowadzono szereg testów potwierdzających, że  bakterie probiotyczne oddziaływają także na obniżenie poziomu  „złego cholesterolu” we krwi.   Największym wpływem na redukcję tego związku wykazały się szczepy Lactobacillus – L.plantarum i L.reuteri, B. lactis

W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie McGill w Montrealu wzięło udział 127 osób z podwyższonym poziomem cholesterolem LDL. Połowa badanych przyjmowała codziennie probiotyki natomiast druga połowa – placebo. Po 9 tygodniach poziom „złego” cholesterolu w grupie, która otrzymywała probiotyki, był niższy o 11,6%, przy czym poziom cholesterolu HDL ( dobrego) nie uległ zmianom.

Wang i współ. na łamach czasopisma Medicine opublikowali meta-analizę dotyczącą wpływu probiotykoterapii na stężenie cholesterolu całkowitego. Do analiz włączono 32 badania, w których wzięło udział łącznie aż 1971 pacjentów. Wyniki pokazały, że probiotykoterapia istotnie obniża stężenie cholesterolu całkowitego. Badacze podkreślają, że duży wpływ na rezultaty probiotykoterapii mają:

• stężenie cholesterolu całkowitego na początku interwencji,
• czas trwania interwencji,
• forma przyjmowania probiotyków.

Średnie obniżenie stężenia cholesterolu w surowicy w grupie przyjmującej probiotyk wynosiło 13,27 mg/dl.

Naukowcy także  zwracają uwagę, że lepsze efekty probiotykoterapii zauważono u osób z wyższym stężeniem cholesterolu całkowitego.  Również suplementacja bakterii probiotycznych pochodzących z preparatów odznaczała się większą skutecznością niż spożywanie jogurtów probiotycznych, a dłuższy czas stosowania ( powyżej 8 tygodni) wpływał na osiągnięcie lepszych rezultatów.  

Nie bez znaczenie pozostaje także fakt,  że dysbioza bakteryjna i nadmiar bakterii patogennych prowadzi do wytwarzania N-tlenku trimetyloaminy (TMAO), który promuje powstawanie blaszki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych i może prowadzić do udarów i zawałów 

Flora jelitowa wyznacznikiem prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego na wielu płaszczyznach.  Jednak jest ona jest codzienne narażona na działanie wielu czynników zapalnych (niewłaściwa dieta, antybiotyki, leki obniżające p.H kwasu żałądkowego, stres itp.), które mogą ją uszkadzać i zaburzać jej równowagę. Dlatego by cieszyć się dobrym zdrowiem i samopoczuciem warto zatem zadbać o wsparcie bakterii obecnych w przewodzie pokarmowym, np. poprzez przyjmowanie odpowiednich, wysokojakościowych preparatów probiotycznych.

Bibliografia:

1. Krakowiak, R. Nowak, Mikroflora przewodu pokarmowego człowieka – znaczenie, rozwój, modyfikacje, Postępy Fitoterapii, 2015, nr 3, s. 193-200.
2. Libert, E. Kałużna, M. Kłopocka, Profilaktyka zaburzeń układu pokarmowego podczas terapii antybiotykami makrolidowymi, Forum Zakażeń, 2013, nr 4(3), s. 173–179.
3. The role of the microbiome for human health: from basic science to clinical applications; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5962619/
4. The gut microbiome in health and in disease; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4290017/
5. Role of the gut microbiota in nutrition and health; https://www.bmj.com/content/361/bmj.k2179
6. The Integrative Human Microbiome Project: Dynamic Analysis of Microbiome-Host Omics Profiles during Periods of Human Health and Disease; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5109542/
7. Impacts of Gut Bacteria on Human Health and Diseases; https://www.researchgate.net/publication/275220940_Impacts_of_Gut_Bacteria_on_Human_Health_and_Diseases
8. Gut microbiota, metabolites and host immunity; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5541232/
9. Gut flora metabolism of phosphatidylcholine promotes cardiovascular disease; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3086762/
10. The Role of the Gut Microbiome in Colorectal Cancer Development and Therapy Response; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7352899/
11. Role of gut microbiota in type 2 diabetes pathophysiology; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6948163/
12. Kumar M, Nagpal R, Kumar R, Hemalatha R, Verma V, Kumar A, Chakraborty C, Singh B, Marotta F, Jain S, Yadav H. Cholesterol-lowering probiotics as potential biotherapeutics for metabolic diseases. Exp Diabetes Res. 2012;2012:902917. 
13. Cho YA, Kim J. Effect of Probiotics on Blood Lipid Concentrations: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Medicine (Baltimore). 2015 Oct;94(43):e1714.
14. Wang L, Guo MJ, Gao Q, Yang JF, Yang L, Pang XL, Jiang XJ. The effects of probiotics on total cholesterol: A meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine (Baltimore). 2018 Feb;97(5):e9679. 
15. Gadelha CJMU, Bezerra AN. Effects of probiotics on the lipid profile: systematic review. J Vasc Bras. 2019 Aug 9;18:e20180124. 
16. Cho YA, Kim J. Effect of Probiotics on Blood Lipid Concentrations: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Medicine (Baltimore). 2015 Oct;94(43):e1714. 
17. Wang L, Guo MJ, Gao Q, Yang JF, Yang L, Pang XL, Jiang XJ. The effects of probiotics on total cholesterol: A meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine (Baltimore). 2018 Feb;97(5):e9679. doi: 10.1097/MD.0000000000009679. PMID: 29384846; PMCID: PMC5805418.