Zespół nieszczelnego jelita pojawia się wówczas, gdy  w jelicie cienkim tworzą się mikroskopijne „dziurki”, przez które do krwioobiegu dostają się substancje niepożądane, które miały zostać wydalone. Powoduje to w konsekwencji przewlekły stan zapalny błony śluzowej i w rezultacie przyczynia się do rozwoju m.in. chorób autoimmunologicznych. Prawidłowa nazwa tej jednostki chorobowej to Zespół Jelita Przesiąkliwego ( ang. Leaky gut syndrome LGS, choć w potocznym jeżyku funkcjonują jeszcze takie pojęcia jak: jelito nieszczelne, cieknące lub dziurawe  

Dlaczego dochodzi do nieszczelności?

W przypadku tej dolegliwości nie ma jednego decydującego czynnika, który ma bezpośredni wpływ na jej powstanie. Na proces nieszczelności jelita wpływa wiele rzeczy:  m.in. dieta zawierająca duże ilości alkoholu, ostrych przypraw, glutenu, stres i negatywne emocje, infekcje ( w tym dysbioza),  bakteryjne stany zapalne ukł. pokarmowego, zmniejszona ilość kwasu żołądkowego, toksyny przyjmowane z pożywieniem, niesteroidowe leki zapalne np. ibuprofen, aspiryna, asntbiotyki, zaburzenia hormonalne, niedoczynność tarczycy, promieniowanie i chemioterapia.

Objawy zespołu nieszczelności jelita

Objawy tej choroby są dość nieswoista, co znacza, ze trudno je skojarzyć i przypisać właśnie temu schorzeniu. Najczęściej należą do nich:

• Problemy skórne ( swędzenie, pokrzywka, łuszczyca, egzema, atopia, trądzik
• Bóle głowy, migreny
• Alergie ni nietolerancje pokarmowe
• Bóle stawów
• SIBO
• Choroby jelit o różnym podłożu, zespół jeslya drażliwego , wzdęcia, zapracia, biegunki, niestrawności itp.
• Częste i nawracające infekcje i przeziębienia
• Choroby autoimmunologiczne np. Hashimoto czy RZS
• ADHD, autyzm, depresja, zaburzenia nastroju.

Diagnoza

Osobie uskarżającą się na wyżej wymienione dolegliwości w pierwszej kolejności wykonuje się test absorpcji cukrów.

Następnie powinno się zlecić oznaczenie poziomu zonulin. Zonulina jest białkiem, które powoduje rozszczelnienie ścisłych połączeń między komórkami nabłonka jelita cienkiego i zwiększenie jego przepuszczalności. Im wyższe stężenie zonuliny, tym intensywniej postępuje rozluźnianie szczelnych struktur między enterocytami jelita.

W kolejnym kroku można wykonać oznaczenie poziomu endotoksyny LPS. Jest to toksyna produkowana przez bakterie jelitowe, która w chwili obumarcia drobnoustroju zostaje wydzielona do światła jelit. W warunkach, gdy jelito jest przepuszczalne, toksyna ta dostaje się do krwi, m.in. promując przewlekły stan zapalny. Wysokie stężenie endotoksyny LPS we krwi może wskazywać na rozszczelnienie bariery jelitowej.

Dopełniłem diagnostyki stanowi wykonanie testów nietolerancji pokarmowych, ponieważ  okazuje się, iż zwiększona przepuszczalność jelit może być istotnym czynnikiem nasilającym powstawanie alergii pokarmowych. Dzieje się tak, gdy zbyt duże cząstki pożywienia przenikają przez „przepuszczalne jelito” do krwi i tam odbierane są jako antygeny, przeciwko którym organizm wytwarza przeciwciała. Prowadzi to do rozwoju nietolerancji pokarmowej lub utajonych alergii na dany składnik i potęguje stany zapalne.

Co należy jeść aby utrzymać szczelność jelit?

Niestety nie ma środka, który leczyłby zespół nieszczelnego jelita. Dlatego w pierwszej kolejności należy wyeliminować przyczyny tworzenia się nieszczelności poprzez minimalizację stresu,  ograniczenie przyjmowania używek, zadbanie o prawidłowy stan mikroflory jelitowej czy właściwą dietę.

Ponadto, zaleca się również przyjmowanie probiotyków, które pomagają przywrócić równowagę flory bakteryjnej jelit, a także dbając o prawidłowy stan śluzówki jelit, minimalizują ryzyko progresji nieszczelności. Bakterie  te wspomagają trawienie i odpowiadają za fermentację węglowodanów złożonych. Dbają o szczelność ścian jelit, ograniczają rozwój chorobotwórczych bakterii, wspomagają układ odpornościowy. Probiotyki mogą ograniczać rozwój komórek nowotworowych, zmniejszać poziom cholesterolu we krwi i wspomagać wchłanianie z przewodu pokarmowego wapnia oraz magnezu. Zatem zaburzenie tego misternego systemu kontrolnego sprawi odbije się niekorzystnie na całym organizmie. Bakterie probiotyczne wpływają równieżna na podniesienie odporności (70% układu odpornościowego stanowią jelita i tkanki sąsiadujące z nimi). Obecnie badania potwierdzają, że codzienne uzupełnianie probiotyków jest ważniejsze dla zdrowia niż codzienne uzupełnianie multiwitamin.

 Wykazano skuteczność niektórych szczepów probiotycznych w uszczelnianiu jelit (poprzez modulację połączeń ścisłych) i regulowaniu stanu śluzówki. Pozytywne skutki obserwowano przy zastosowaniu m.in. Lactobacillus plantarum 299v, Lactobacillus casei GG, Escherichia coli Nissle 1917, Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus casei DN-114001, Streptococcus thermophilus ATCC19258, Bifidobacterium infantis, Lactobacillus plantarum (MB452, WCFS1, CGMCC No.1258). Probiotyki mają chronią przeciw patogenami i modulują układ immunologiczny.
Oprócz tego konieczne jest stosowanie odpowiedniej diety, z której zostały trwale wykluczone produkty, mogące źle wpływać na szczelność bariery jelitowej, czyli cukier, rafinowany, alkohol i gluten. Niektórzy specjaliści  proponują również wyeliminowanie mleka oraz jaj.

Zaleca się natomiast spożywanie produktów ekologicznych: mięsa (wołowinę i jagnięcinę), zdrowych tłuszczy, ryb, orzechów, nasion, owoców i warzyw.

Dobrze jest wzbogacić jadłospis o L-Glutaminę i lukrecję. L-Glutamina jest aminokwasem przeciwzapalny i niezbędny dla rozrostu i naprawy ścianek jelita. Działa jako ochrona i pokrywa ścianki komórek, odstrasza substancje drażniące. Korzeń lukrecji jest w stanie zrównoważyć poziomy kortyzolu i poprawia produkcję kwasu w żołądku. Wspomaga naturalne procesy organizmu w zachowaniu wyściółki śluzowej żołądka i dwunastnicy. Jest szczególnie korzystny dla osób których nieszczelne jelito wywołane jest przez stres emocjonalny. Ważnym elementem uzupełnienia diety może być astaksantyna, która jest najsilniejszym antyoksydatnem, dzięki czemu pomaga uporać się ze szkodliwością zażywanych cukrów. Przy nieszczelności jelita u osób  dodatkowo zmagających się z insulinooprnością,  astaksantyna pomaga zahamować reakcje chemiczne, które są przyczyną tworzenia szkodliwych wolnych rodników. Są one szczególnie groźne przy nieszczelności jelita cienkiego. 

Bibliografia:

1. Arumugam M. i in., Enterotypes of the human gut microbiome; Nature, 2011, May, 12
2. Mu Q. i in., Leaky gut as a danger signal for autoimmune diseases; Front Immunol 2017, May, 8
3. Lamprecht M. i in., Probiotic supplementation affects markers of intestinal barrier, oxidation, and inflammation in trained men; a randomized, double-blinded, placebo-controlled trial; J Int Soc Sports Nutr. 2012 Sep 20; 9(1):45.
4. Gulas E. i in., Jak mikrobiologia może wpłynąć na psychiatrię? Powiązania między florą bakteryjną jelit a zaburzeniami psychicznymi; Psychiatr. Pol., nr 91, 2018
5. Elgert KD. Immunology, understanding the immune system. 2nd ed. New Jersey: Willey-Blackwell; 2009. pp. 285–292.
6. 6. Zocco MA. I in., Efficacy of Lactobacillus GG in maintaining remission of ulcerative colitis; Aliment Pharmacol Ther. 2006 Jun 1; 23(11):1567-74.
7.  Nguyen TD, Kang JH, Lee MS, Characterization of Lactobacillus plantarum PH04, a potential probiotic bacterium with cholesterol-lowering effects; Int J Food Microbiol. 2007 Feb 15; 113(3):358-61.
8. Bischoff S.C. et al: Intestinal permeability – a new target for disease prevention and therapy. BMC Gastroenterol. 2014; 14: 189.
9. De Santis S. et al: Nutritional Keys for Intestinal Barrier Modulation. Front Immunol. 2015; 6: 612.
10. Fukui H.: Gut-liver axis in liver cirrhosis: How to manage leaky gut and endotoxemia. World J Hepatol. 2015 Mar 27; 7(3): 425–442.
11. Gecse K. et al: Leaky gut in patients with diarrhea-predominant irritable bowel syndrome and inactive ulcerative colitis. Digestion. 2012; 85 (1): 40-6.
12. Hu X., Wang T., Jin F.: Alzheimer's disease and gut microbiota. Sci China Life Sci. 2016 Oct; 59 (10): 1006-1023.
13. Karakula-Juchnowicz H. et al: The Food-Specific Serum IgG Reactivity in Major Depressive Disorder Patients, Irritable Bowel Syndrome Patients and Healthy Controls. Nutrients. 2018 May; 10 (5): 548.
14. La Fata G., Weber P., Mohajery M.H.: Probiotics and the Gut Immune System: Indirect Regulation. Probiotics Antimicrob Proteins. 2018; 10(1): 11–21.
15. Lin R. et al: Abnormal intestinal permeability and microbiota in patients with autoimmune hepatitis. Int J Clin Exp Pathol. 2015; 8(5): 5153–5160.
16. Maes M., Leunis J.C.: Normalization of leaky gut in chronic fatigue syndrome (CFS) is accompanied by a clinical improvement: effects of age, duration of illness and the translocation of LPS from gram-negative bacteria. Neuro Endocrinol Lett. 2008 Dec ;29 (6): 902-10.
17. Mu Q. et al: Leaky Gut As a Danger Signal for Autoimmune Diseases. Front Immunol. 2017; 8: 598.
18. Drago S1, El Asmar R, Di Pierro M, Grazia Clemente M, Tripathi A, Sapone A, Thakar M, Iacono G, Carroccio A, D’Agate C, Not T, Zampini L, Catassi C,Fasano A. Gliadin, zonulin and gut permeability: Effects on celiac and non-celiac intestinal mucosa and intestinal cell lines. ; Scand J Gastroenterol. 2006 Apr;41(4):408-19. [dostęp online] http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16635908